Terschellinger Spoor - BBA B360

Afgelopen maanden druk bezig geweest met het afwerken van vele Spoor 0 modellen. Op enkele kleine werkzaamheden na, is dat allemaal klaar.

Voor de 241P moet ik nog steeds naar Mulhouse om verder te kunnen.

En "en passant"een nieuw speeltje. Een 1:1 mijnlocomotief BBA B360 met enkele honderden meters rails. Dat alles voor de smalspoorlijn op Terschelling

 

 

 

 

Terschellinger Spoor

Lange tijd geen aanvullingen meer gehad op het Terschellinger Spoor, maar ik heb er eindelijk weer een.
Onderstaande foto had ik al eerder geplaatst. Het betreft het spoortje van gasfabriekduin (links buiten de foto) naar het haventerrein (rechts buiten de foto) net na de oorlog. Genaamd: de Duw. Heel eenvoudig.... er waren geen locomotieven.

Bij het doorspitten van heel veel foto's van het eiland stuitte ik op een vrijwel gelijke foto, maar met een iets breder beeld. De foto is later genomen als de bovenstaande want het dak van het rijtje huizen in aanbouw zit er nu op. Foto heeft een bijschrift van 1948.

Wat nu het bijzondere is, heb ik in dezelfde foto met een oranje lijn en rode cirkels aangegeven.
Nu zie je ineens het gehele tracee en links een kipwagen en rechts bij het haventerrein nog eens vier.

.

Terschellinger Spoor

Komende weken staan in het kader van research naar Terschellinger Spoor.

Daartoe zal veel archiefwerk moeten worden verricht.

Verslaglegging hiervan ook te volgen op BNLS forum en natuurlijk dit blog

BNLS bladzijde 1

BNLS bladzijde 2

BNLS bladzijde 3

BNLS bladzijde 4

BNLS bladzijde 5

BNLS bladzijde 6

BNLS bladzijde 7

BNLS bladzijde 8

BNLS bladzijde 9

BNLS bladzijde 10

BNLS bladzijde 11

BNLS bladzijde 12

Terschellinger Spoor

Komende weken staan in het kader van research naar Terschellinger Spoor.
Daartoe zal veel archiefwerk moeten worden verricht.

Verslaglegging hiervan ook te volgen op BNLS forum en natuurlijk dit blog

BNLS bladzijde 1

BNLS bladzijde 2

BNLS bladzijde 3

BNLS bladzijde 4

BNLS bladzijde 5

BNLS bladzijde 6

BNLS bladzijde 7

BNLS bladzijde 8

Terschellinger Spoor

Vandaag weer eens verder met de zoektocht in de archieven van het Behouden Huys op West Terschelling. Ik verwachtte een bevestiging dat de archieven niet meer bevatten dat ik eerder had vernomen, maar niets bleek minder waar. Met behulp Frans Schot, Richard van der Veen en Douwe Gubbels kwamen er snel kleine notities naar boven die het verder uitzoeken zinvol maakten. In het fotoarchief vond ik waarempel nog een foto.

Onderstaande foto geeft een beeld van het havenplein. Foto is niet gedateerd, maar als ik die vergelijk met een wel gedateerd (juni 1945) exemplaar waar je Duitse soldaten ziet afmarcheren, dan valt een overeenkomst van de bomen en gordijnen van de huisjes direct op. Maar het is niet dezelfde dag, want de schepen aan de kade zijn anders.

Met de hand is bijgeschreven: Rails voor het vervoer door de duinen. De foto zelf is een copie daar er op een van de hoeken een plakhoekje te zien is, maar dat is op dit exemplaar meegefotografeerd. Hopelijk is er na te gaan hoe deze copie tot stand is gekomen.

Op deze foto zie ik maximaal 8 stapels van 10 stukken rails liggen. Ze lijken me niet 3, maar 5 meter lang. Bij elkaar goed voor 400 meter tracee. Voor mij staat vast dat het tracee minimaal 6 kilometer lang was, maar mogelijk ook 12 kilometer. Dit impliceert dat de stapel rails zeker 15 keer en maximaal 30 keer groter moet zijn geweest. Dat is heel wat. Het zou me overigens niet verbazen als er net zoals de bunkers zelf, een (groot) deel onder het zand is geschoven. Onderzoek zal dat uitwijzen.

Ook met betrekking tot het mogelijke tracee heb ik aanwijzingen gevonden op landkaarten.

Ik kan dus zeggen dat ik komende tijd heel wat bezoekjes aan het archief zal brengen en map voor map zal doornemen.

Terschellinger Spoor

In de archieven van de cultuur-hitorsche verniging Skylge myn Lantse, vond ik een foto met spoorse achtergrond.
De foto toont de badweg van Halfweg naar Paal 8. Op de achtergrond zie je het puntdak van het Badhotel.
Foto dateert volgens het bijschrift uit 1928 .

Komend vanuit West Terschelling, de bessenschuur voorbij, bos uit en dan met uitzicht op hotel paal 8.

De duintjes aan de linkerkant liggen er nog, maar de bosjes nemen het zicht weg.

Terschellinger Spoor

Ik heb nu uit twee verschillende bronnen begrepen dat er ook smalspoor liep naar de bunkers aan de Noodzeekust bij Formerum aan Zee. Een bron vermeld dat de lijn vanuit West doorliep via "Midsland" en de andere bron meldt dat er een lijn liep vanaf  "Midsland" naar het bunkercomplex bij Formerum aan Zee.

Vanaf Paal 8 naar Formerum aan Zee kan je via 2 routes komen als je even niet in aanmerking neemt dat het dorpscentrum van "Midsland" bereikt werd, maar een iets noordelijkere plek. Dus eventueel Midsland Noord of Midsland aan Zee.
1. Blauwe route : rechtstreeks door de duinen (huidige weg door de duinen of het even verderop liggende huidige fietspad.)
2. Paarse route : via de Midslander Longway naar Midsland aan Zee.

Daar moet ik nu onderzoek naar gaan doen, maar het gaat stapje voor stapje.

Terschellinger Spoor

Nogmaals succes met het vinden van spoorstaven op het eiland.
Deze keer  geheel per toeval gevonden op de Grieneplak..

In de verte, op de kop af 3 kilometer, zie je de Brandaris en in de zelfde richting , 200 meter verder stond de "tweede" Wasserman antenne.

Tot nu toe zijn er vier exemplaren op West Terschelling gevonden en ik weet dat er ook nog een op de Bosplaat (oost Terschelling) moet staan. Dat is hier 15 kilometer vandaan.

Terschellinger Spoor

In de zoektocht naar rails op het eiland is weer succes geboekt. Zowat tegelijkertijd kwamen er mededelingen van twee verschillende bronnen en dat bleek te kloppen.

Locatie Griltjeplak in de duinen bij West Terschelling.

Zelfde afmetingen als eerder gevonden railstaven, alleen de lengte is wat moeilijk te controleren.

Ongeveer 200 meter vanaf het voormalige tracee van de smalspoorlijn, rechts boven langs de bomenrij.

De zoektocht gaat verder.

Rails op Terschelling

Ik was al geruime tijd aan het zoeken naar restanten van het smalspoor lijntje op het eiland. Zoals eerder gemeld, samen met de boswachter, wat gevonden. En nu, als een fractie van een speld in een gigantisch grote hooiberg vind ik bij toeval en warempel in mijn eigen achtertuin nog een stuk railstaaf. In dicht begroeid struikgewas en zowat totaal onzichtbaar, maar.... gevonden. Het heeft zo moeten zijn.
De railstaaf heeft een lengte van 3 meter en weegt 62 kilo, dus ongeveer 21 kg/m hetgeen duidt op smalspoor voor zwaar materieel. Ik verwacht dan ook dat het geen restant is van het lorriespoor dat gebruikt is voor WOII.
De afmetingen zijn exact gelijk aan het andere stuk railstaaf 4 kilometer verderop en waarvan ik al melding maakte.

Komend najaar, als het struikgewas kaal is, moet ik de locatie maar eens verder uitkammen met een metaaldetector.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Voor een vergroting van de foto..op de foto klikken met de muis.

Terschellinger Spoor

Samen met boswachter Jan Bunnik op pad geweest naar een locatie waar mogelijk nog spoorrails te vinden zou zijn. En zoals onderstaande foto's laten zien... Gevonden.

De "paal" is ooit eens in de zwarte verf gezet. De verflaag, of wat er nog van over is, it houdt circa 10 cm boven de grond weer op. Kennelijk mocht de kwast niet vuil worden.

Muurvast in de grond een stuk rails van circa 2 meter lang.

Voor zover het verroestte materiaal het toeliet, de afmetingen:

Breedte voet: 90 mm

Hoogte: 116 mm

Breedte kop: 43 mm

Hoogte kop: circa 25 mm

Breedte loopvlak: circa 36 mm

Er zijn 3 gaten in het verticale deel van de rails : 45 mm vanaf de voet gemeten.

Afstanden van de drie gaten van "boven " af: 26, 91 en 157 cm.

Terschellinger Spoor

Op zoektocht naar sporen rond de Dellewal (vorig bericht) moet eigenlijk geconcludeerd worden dat wat er op de foto te zien is, het geen spoor betreft, maar een karrespoor. Dat is op te maken uit andere foto's en herinneringen van Gerrit van Leunen.

Anders ligt het bij onderstaande foto die boven water kwam.
Nu alleen de discussie... waar is deze foto genomen (Paal 8 ????) en zelfs de vraag... is dit Terschelling of mogelijk Vlieland. Daar wordt nu navraag over gedaan. De twijfel is ontstaan bij de lading, basaltblokken, en die zijn aan de Noordzeekust van Terschelling niet terug te vinden.
Duidelijk is wel.. om dit soort spoor en materieel gaat het.

.

Terschellinger Spoor

Ik heb vanmiddag (Tentoonstelling Schylge myn Lântse) een foto van Terschelling gevonden met daarop duidelijk de Brandaris en RAILS !!!!!!! Foto is ergens langs de Dellewal genomen.

Achterop de foto staat niets, maar op een vergelijkbare foto die tegelijkertijd (iets meer naar links) is genomen kan staan: Lutine/1936.(foto is vastgeplakt op een vel dat in een albumhoes past) De datum (1936) is dus voordat er met kunstmatige tractie gereden werd, maar de spoorlijn schijnt er in WOII ook gelegen te hebben. Mogelijk is het bestaande spoortje gebruikt. Nader onderzoek moet dat uitwijzen.



Vele malen gehoord..Ja er liep een spoorlijntje (met tracee beschrijving).
Van enkelen hoor je... daar heb ik nog op meegereden.
Daarna blijft het stil over hoe het met het materieel is afgelopen.

Wat nu ook helder is, is da in WOII, de bezetter diverse (kleine) spoortjes op het eiland heeft neergelegd. Allemaal heel lokaal en ten behoeve van de bunkerbouw.
Fotomateriaal van het materieel zou door de twee op het eiland bekende fotografen uit die tijd i.v.m. gevaar voor eigen leven niet gemaakt zijn.


Het vermoedelijke tracee, met een roze pijl voor de locatie waar bovenstaande foto waarschijnlijk is genomen.
Het tracee eindigde in het bos bij de Tiger Stellung.


TOEGEVOEGDE FOTO N.A.V. REACTIE (zie onder).
16 september 2011

foto is genomen aan de Dellewal, achter het huis aan Burg.v.Heusdenweg nr 16.

(klik op de foto voor een vergroting).

Terschellinger Spoor

Vorige week heb ik een ontmoeting gehad met een "eilander" die vernomen had van mijn belangstelling voor "Terschellinger Spoor". Ik had enige tijd geleden al wat resultaten geboekt, maar er blijkt meer te zijn... veel meer. Na de zomer gaan we verder om alles eens op papier te zetten.

Vooralsnog een tipje van de sluier: (let op... alles moet nog goed worden nagetrokken)
1. Op het eiland is smalspoor aangelegd i.v.m. werkgelegenheidsprojecten in de jaren 30.
2. Een van die sporen liep vanaf het voormalige duin aan de voet van de Brandaris (waar nu het parkeerterrein/woonwijk is). Hier werd zand afgegraven en door de natuurlijke helling rolden de beladen wagens naar de havekade (waar nu de "betonning" is) . De wagens werden met paarden weer de heuvel op getrokken.
3. Vanaf de "betonning" liep in de oorlog een spoor over de hele WB.kade naar het Groene strand. Het spoor liep over de door mij verwachtte route (zie eerder) naar West aan Zee. Wat ik nog niet wist, maar wel vermoedde, liep het spoor verder naar de bunkers bij Formerum aan Zee. Daar is een draaischijf geweest.
4. Een deel van het spoor is in juni 1945 afgevoerd, maar veel is blijven liggen. Uiteindelijk is het spoor in de jaren 50 opgekocht door een oud-ijzerhandelaar die naast de "betonning" gevestigd was.
5. Tot/in 1954 heeft er nog spoor (met kipkarren er op) langs het oostelijk deel van de WB-kade gelegen.
6. Tractie is zowel stoom als diesel geweest.

Wordt vervolgd.
.

Terschellinger Spoor

Bronnen met betrekking tot spoor op de wadden:

Internet:
Texel - treinen op Texel, weblog "Waddenvriend"
Texel - Spoorlijn ten behoeve van Duitse bunkerbouw, J. van Tongeren, 2008
Schiermonnikoog - het treintje


Tijdschrift:
-Railmagazine 186 (juli/aug 2001) blz 42, Een trein op Texel. Waar of niet waar?
Ing.K.Huurman.

Boek:
-Aastermiede en Wachthuisplak, blz 52. Arjen Kok. 2006


Geraadpleegd, maar geen spoorse gegevens gevonden:
- Terschelling en zijn rol in de luchtoorlog, Tigerstellung. - P.van Leeuwen. 2008
- We vieren het pas als iedereen terug is. - Johan van der Wal, 2007.


Nog in onderzoek gaan de volgende bronnen:
-smalspoormuseum Deacauville, Harskamp
-Nationaal smalspoormuseum, Valkenburgsemeer
-Leemspoor, Rijssen
-Gelderse smalspoorstichting, Nijmegen
-Industrieel smalspoormuseum, Erica



Als iemand nog meer bronnen weet, dan hoor/lees ik dat graag.
.

Terschellinger Spoor (vervolg)

Nog iets over het tracee.

In 1945 hebben Engelse vliegtuigen vanaf 6700 meter hoogte luchtfoto's genomen. Inzoemen levert heel mooie plaatjes op, maar net niet die scherpte dat je rails zou kunnen onderscheiden. Treinen kom ik ook op het gehele niet tegen (gecamoufleerd opgesteld????).

Wat wel te zien is, is een bijzonder gedeelte van het bostraject. Op de plek waar het tracee op de Longway uitkomt (midden op de foto) zie je dat een gedeelte van het bos gekapt is. Er is een heel duidelijk wit gekleurd pad te zien. Zou dat een afsnijding zijn waardoor de loc de scherpe bocht kon afsnijden?

Zo ziet het er anno nu uit.
De foto is (in vergelijk met de luchtfoto) van links naar rechts genomen.
Rechts zie je de Longway en de kruising.
Je moet het weten dat recht voor je ooit eens een stuk bos gekapt was, maar nu je het op de luchtfoto kan zien, dan zie je het ook.

Terschellinger Spoor

Diverse onderzoeken naar gegevens/foto's over spoorwegen op Terschelling hebben tot nu toe weinig opgeleverd. Geen resultaat is ook resultaat, maar teleurstellend is het wel.
Maar......ik ben toch iets verder:

1. Railvervoer bij het aanleggen van de Badweg (Longway) van Terschelling West, naar Terschelling West aan Zee. Deze foto dateert van rond 1910.
Circa 30 jaar later rijdt op ditzelfde pad dus de smalspoor trein.


Een vergelijkbare foto van de aanleg van de Hoofdweg heb ik nog in de archieven van het Behouden Huis gezien, maar nog niet gekopieerd. Eerst alles eens inventariseren (nog circa 200 fotoalbums te gaan)

2. En dan een stap in de tijd.......juni 1946.
De Duitse bezetter verlaat het eiland. Zo te zien gold dat ook voor het smalspoor want er ligt een leuke stapel rails op de kade.










Bovenstaande foto is van vanmiddag, 19 maart 2009. Op deze plek (rechts) vertrekt heden ten dage de snelboot Koegelwiek van Terschelling naar Harlingen.
Op de plaats , net rechts van de Brandaris, staat restaurant "Zeezicht". Op dit gebouw staat een webcam die over de locatie/haven uitkijkt.

Verder ben ik er achter gekomen dat er minstens een stoomloc als tractie dienst heeft gedaan. De archivaris van het Behouden Huis, Douwe de Groot, vertelde me vandaag een anecdote over restanten kolen van de locomotief. Hoe dat allemaal verder heeft gezeten, ga ik binnenkort maar eens uitzoeken.

Terschellinger Spoor

De zoektocht heeft tot nu toe een klein resultaat gehad....... Het einde van het spoorlijntje. Er is een foto van de restanten van een hoop rails, die op de havenkade liggen om afgevoerd te worden. Nu is het zoeken naar iets waar wat spannenders op staat.

Wat wel bekend is, is het tracee van de lijn. Die liep vanaf de havenkade (Willem Barentszkade) links om langs het Groene Strand, via de bossen naar Terschelling-West aan Zee.


Een deel van het tracee in de bossen heet ook nu nog `Locomotiefpad`.
Restanten van railverkeer.....helemaal niets.


























Het tracee is aangegeven met de gele lijn en was circa 7 kilometer lang.

Er zijn twee roze punte aangegeven. Bunkercomplex 10H die als als eerste vanuit het dorp bereikt werd en 4H aan het einde van de lijn.

Grappig is, dat zonder het te weten, ik zowat elke dag over het tracee wandel.

Terschellinger Spoor

Terschelling, zoals je het bij aankomst ziet.

- het duin

- de Brandaris

- het dorp West Terschelling

Je moet er geweest zijn ............. ik ben er gebleven.

Goederen en personen van en naar het eiland gaan vanzelfsprekend met de boot. Meerdere keren per dag. Vliegverkeer is er niet, behoudens de ambulance helicopter. Autoverkeer is op het eiland toegstaan. Kijk niet op als je grote vrachtwagenkombinaties en dubbelgelede bussen ziet. Maar, en vooral zomers, veel...heel veel fietsen. Spoorwegen.....die zijn er in tegenstelling tot de Duitse waddeneilanden niet. Altans nu niet. In het verleden (lees WOII) is er spoorverkeer geweest.

Spoor op Terschelling (in welke vorm dan ook)... voor mij een thema om eens in te duiken en hiermee de fantasie de loop te laten.

De speurtocht begint:

Op onderstaande site's vindt je al snel wat informatie en doorverwijzingen.

-Inselbahnen in Deutschland
-BNLS-forum (modelbouw en het grote voorbeeld)

-Op Terschelling ben ik gaan informeren bij: 't Behouden Huys

Modelspoor.... een logisch vervolg.

Alvast wat spoor 0 modellen die het op diorama's/modulebanen met een eilandthema goed doen.

Het zijn verbouwde modellen van Fleischmann Magic Train.